UE przedłuża sankcje wobec Rosji i wzmacnia ochronę wschodniej flanki

Bruksela zdecydowała o dalszym kursie wobec wojny w Ukrainie

Szczyt Rady Europejskiej w Brukseli przyniósł decyzje, które mają znaczenie nie tylko dla przebiegu wojny w Ukrainie, ale też dla bezpieczeństwa państw położonych bliżej wschodniej granicy Unii Europejskiej. Przywódcy państw członkowskich zajęli się zarówno bieżącą sytuacją militarną, jak i tym, jak Europa powinna reagować na przedłużający się konflikt oraz rosnące ryzyko działań destabilizujących. W centrum rozmów znalazły się dalsze wsparcie dla Ukrainy, zwiększenie presji na Rosję oraz wzmacnianie zdolności obronnych całej Wspólnoty. Dla Polski i innych państw regionu oznacza to, że temat bezpieczeństwa wschodniej flanki przesuwa się z poziomu deklaracji do bardziej konkretnych rozstrzygnięć.

Premier Donald Tusk poinformował po obradach, że wśród europejskich liderów dominuje dziś przekonanie, iż Rosja nie wykazuje realnej gotowości do zakończenia wojny. To ważna zmiana w politycznym klimacie wokół konfliktu, bo oznacza odejście od nadziei na szybkie rozmowy pokojowe bez równoczesnego wzmocnienia pozycji Ukrainy. Według przedstawionej oceny zadaniem Europy pozostaje takie wspieranie Kijowa, aby ukraińska armia mogła nadal skutecznie odpierać rosyjską agresję. W praktyce ma to oznaczać zarówno utrzymanie pomocy, jak i kolejne narzędzia nacisku gospodarczego i politycznego wobec Moskwy.

„Zadaniem Europy jest wsparcie Ukrainy, aby dalej stawiała skuteczny odpór rosyjskiej agresji”

Donald Tusk, Premier

„Nic nie wskazuje na to, żeby Rosja była zainteresowana jakimikolwiek negocjacjami. Zadaniem Europy jest w tej sytuacji takie wsparcie dla Ukrainy, żeby ona mogła dalej skutecznie stawiać opór rosyjskiej agresji”

Donald Tusk, Premier

W czasie rozmów odniesiono się także do ostatnich działań Ukrainy, w tym do głębokich uderzeń przeprowadzanych na terytorium Rosji, między innymi na Moskwę. Jak podkreślono, te operacje zostały w Europie odebrane jako dowód, że udzielana pomoc wojskowa i polityczna przynosi wymierne skutki. Jednocześnie wraz ze słabnięciem pozycji Rosji rośnie obawa, że Kreml może częściej sięgać po działania niekonwencjonalne wobec państw Unii Europejskiej. Chodzi nie tylko o presję polityczną, ale też o prowokacje, działania hybrydowe, cyberataki czy incydenty z użyciem bezzałogowców.

„Sukcesy Ukrainy w głębokich uderzeniach, m.in. na Moskwę, wzbudziły szerokie uznanie. Z jednej strony jest poczucie, że nasza pomoc przynosi efekty, z drugiej zaś zdajemy sobie sprawę, że im trudniejsza sytuacja Rosji, tym większe ryzyko działań niekonwencjonalnych wobec państw UE”

Donald Tusk, Premier

• Rada Europejska zdecydowała o przedłużeniu sankcji wobec Rosji z dotychczasowych 6 miesięcy do 12 miesięcy.
• Przygotowywany jest 21. pakiet sankcji, obejmujący m.in. działania wobec platform kryptowalutowych współpracujących z rosyjskim reżimem.
• Na forum unijnym omawiano także formaty rozmów takie jak E3 i E5 oraz ich rolę w potencjalnych negocjacjach dotyczących wojny.

Nowe sankcje i większa presja gospodarcza na Moskwę

Jedną z najważniejszych decyzji szczytu było przedłużenie obowiązywania sankcji na Rosję na okres jednego roku. To zmiana istotna także z proceduralnego punktu widzenia, ponieważ wcześniej podobne ograniczenia były odnawiane co sześć miesięcy. Dłuższy horyzont czasowy oznacza większą przewidywalność polityki unijnej i sygnał, że państwa członkowskie są gotowe utrzymywać presję na Rosję bez konieczności częstego wracania do tej samej decyzji. Równocześnie ustalono elementy kolejnego pakietu ograniczeń gospodarczych.

Premier zapowiedział, że nowa odsłona sankcji ma objąć między innymi tzw. flotę cieni, czyli system transportu wykorzystywany do omijania ograniczeń i utrzymywania rosyjskiego eksportu, szczególnie w obszarze surowców. Dodatkowo w ramach 21. pakietu sankcyjnego Unia chce uderzyć w platformy kryptowalutowe współpracujące z rosyjskim reżimem. To odpowiedź na aktywność Rosji na rynku kryptowalut, który może być wykorzystywany do pozyskiwania środków poza standardowym systemem finansowym. Według przedstawionej oceny pieniądze zdobywane w ten sposób mogą zasilać rosyjską machinę wojenną, w tym produkcję rakiet i dronów używanych później do ataków na Ukrainę.

„Jako Europa będziemy szukali kolejnych skutecznych sposobów na uderzenie we flotę cieni. Dodatkowo w 21. pakiecie sankcji będziemy uderzać w platformy kryptowalutowe, które współpracują z rosyjskim reżimem”

Donald Tusk, Premier

Z perspektywy bezpieczeństwa regionu te działania mają znaczenie wykraczające poza samą gospodarkę. Im trudniej Rosji finansować działania wojenne i obchodzić wcześniejsze ograniczenia, tym większa szansa na osłabienie jej zdolności do prowadzenia długotrwałej wojny. Dla krajów takich jak Polska liczy się również to, że sankcje są łączone z szerszą strategią ochrony granic i reagowania na zagrożenia hybrydowe. Presja ekonomiczna i przygotowanie obronne mają być więc prowadzone równolegle, a nie jako osobne polityki.

Polska akcentuje rolę wszystkich państw UE w przyszłych rozmowach

W Brukseli pojawił się także wątek ewentualnych przyszłych rozmów pokojowych dotyczących wojny rosyjsko-ukraińskiej. Liderzy omawiali kwestię reprezentacji Unii Europejskiej oraz rolę spotkań organizowanych w mniejszych formatach, takich jak E3 czy E5. Z polskiej perspektywy kluczowe jest to, by żaden z takich formatów nie był traktowany jako upoważniony do podejmowania rozstrzygnięć w imieniu całej Wspólnoty. Premier zaznaczył, że do reprezentowania UE służą instytucje i traktaty, a nie doraźne grupy państw.

„Żaden taki format nie może uzurpować sobie prawa do reprezentowania całej Unii Europejskiej. Od tego są instytucje i traktaty. Polska nie będzie respektowała żadnych ustaleń, które będą podjęte bez jej udziału”

Donald Tusk, Premier

To stanowisko wiąże się z oceną, że decyzje dotyczące ewentualnego zawieszenia broni lub przyszłego pokoju nie będą dotyczyły wyłącznie Ukrainy i Rosji, ale przełożą się bezpośrednio na bezpieczeństwo państw granicznych i całej wschodniej flanki. Dlatego rozstrzygnięcia powinny zapadać zgodnie z obowiązującymi traktatami i z udziałem wszystkich krajów, których bezpieczeństwo będzie od nich zależało. W praktyce oznacza to sprzeciw wobec polityki prowadzonej ponad głowami państw najbardziej narażonych na skutki wojny. Dla Polski to także sygnał, że bezpieczeństwo regionu ma być przedmiotem wspólnotowej, a nie wyłącznie ograniczonej konsultacji.

Takie podejście wpisuje się w szerszy obraz polityki europejskiej wobec wojny: z jednej strony utrzymywanie sankcji i wsparcia dla Ukrainy, z drugiej pilnowanie, by przyszłe ustalenia nie osłabiły bezpieczeństwa państw granicznych. Wobec przedłużającego się konfliktu i niepewności co do dalszych działań Rosji, temat udziału wszystkich członków UE w najważniejszych decyzjach może zyskiwać na znaczeniu. Dotyczy to szczególnie krajów, które już dziś przygotowują się na skutki presji hybrydowej oraz potencjalne incydenty przy granicach.

Wschodnia flanka ma otrzymać większe wsparcie finansowe i program dronowy

Ważnym efektem szczytu jest także przyjęcie nowej strategii Unii Europejskiej odnoszącej się do bezpieczeństwa granic i wschodniej flanki. Jak przekazał premier, dokument zakłada zwiększenie wsparcia finansowego na ochronę tej części UE oraz rozwój programu bezpieczeństwa dronowego. To odpowiedź na rosnące zagrożenia, które nie ograniczają się już wyłącznie do klasycznych działań militarnych. Coraz częściej mówi się o prowokacjach, incydentach z użyciem bezzałogowców i atakach w cyberprzestrzeni, dlatego państwa graniczne oczekują nie tylko politycznego poparcia, ale też konkretnych środków i narzędzi.

„Osiągnęliśmy sukces – przyjęliśmy nową strategię Unii Europejskiej, która zakłada zwiększenie wsparcia finansowego dla ochrony wschodniej flanki oraz rozwój programu bezpieczeństwa dronowego”

Donald Tusk, Premier

W nowej formule wsparcie ma objąć również inicjatywę „Straż Flanki Wschodniej”, realizowaną przez kilka państw członkowskich. Teraz ma ona korzystać ze wsparcia całej Unii Europejskiej, co może przełożyć się na większą skalę współpracy i łatwiejsze finansowanie projektów związanych z ochroną granic. Równolegle rozwijany ma być wspólny europejski program dotyczący bezpieczeństwa dronowego, czyli obszaru, który z punktu widzenia obecnego konfliktu stał się jednym z kluczowych elementów nowoczesnego bezpieczeństwa. To ważny sygnał zwłaszcza dla państw położonych przy zewnętrznej granicy UE, bo wskazuje, że zagrożenia ze wschodu są traktowane jako wspólne wyzwanie europejskie.

Premier podkreślił przy tym, że Polska wraz z pozostałymi państwami wschodniej flanki musi być gotowa na różne scenariusze. Wśród możliwych zagrożeń wymieniono prowokacje, incydenty z użyciem dronów oraz ataki cybernetyczne. Jednocześnie zaznaczono, że kraj systematycznie wzmacnia swoje zdolności obronne i jest coraz lepiej przygotowany na takie sytuacje. Dla mieszkańców oznacza to, że działania podejmowane na poziomie unijnym mają bezpośredni związek z codziennym poczuciem bezpieczeństwa, funkcjonowaniem granic, infrastrukturą krytyczną i odpornością państwa na sytuacje kryzysowe.

„Nie, nie lękajmy się. Polska jest coraz lepiej przygotowana na wszystkie możliwe zdarzenia”

Donald Tusk, Premier