Witold Adam Czartoryski
Biografia
Witold Adam Czartoryski urodził się 6 lipca 1822 w Puławach jako najstarszy syn Adama Jerzego Czartoryskiego i Anny Zofii Sapiehy. Był wychowywany w Warszawie i w Puławach, od 1832 roku także w Paryżu. Ukończył gimnazjum niemieckie w Münsterze, studiował w Monachium i Berlinie. Dzięki staraniom ojca uzyskał stopień podporucznika w wojsku hiszpańskim, a następnie kształcił się we francuskiej szkole sztabu generalnego.
W 1845 roku rozpoczął czynną służbę w Madrycie w pułku Reyna Gobernadore; od 1848 r. w armii sabańskiej jako porucznik piechoty. Często chorował. W 1850 wystąpił z armii, wyjechał do Paryża i uzyskał francuskie obywatelstwo. Podczas wojny krymskiej był adiutantem ojca w Paryżu i pomagał przy formowaniu 2. pułku kozaków sułtańskich; nie brał jednak udziału w działaniach i nie przyjął stopnia pułkownika.
W 1860 r. reprezentował ojca w Londynie na dorocznym zebraniu Towarzystwa Literackiego Przyjaciół Polski. Zgodnie z testamentem politycznym Adama Jerzego Czartoryskiego to nie on, a brat Władysław, został głową rodu i kierownikiem politycznym na emigracji.
W 1861 roku odbył misję dyplomatyczną do Konstantynopola. Tam zastał go wybuch powstania styczniowego; działał na rzecz powstańców, podejmował próby dywersji na Morzu Czarnym i w Kaukazie, wyposażył na własny koszt 150 żołnierzy piechoty pod dowództwem kapitana Klemensa Przewłockiego. Z powodu choroby wycofał się z dalszej działalności. Wyjechał do Kairu, a następnie do Algieru, gdzie zmarł 14 listopada 1865 roku.
30 października 1851 roku w Paryżu poślubił Marię Cecylię Grocholską; po śmierci męża w 1874 wstąpiła do klasztoru karmelitanek w Krakowie.